# กุมภเมลา (Kumbh Mela) คืออะไร?: ทำไมคนฮินดูถึงต้องไปนับร้อยล้านคน

- URL: https://www.thewildchronicles.com/blog/khumb-mela-story
- Author: พงศ์ศรณ์ ภูมิวัฒน์
- Published: 2024-10-30T07:03:31Z
- Updated: 2024-11-14T08:23:30Z
- Tags: ประวัติศาสตร์, อินเดีย

> เทศกาลกุมภเมลา (Kumbh Mela) เป็นเทศกาลที่ชาวฮินดูร่วมพิธีอาบน้ำในแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ โดยไม่แบ่งแยกนิกายและความเชื่อ ซึ่งมีคนไปร่วมงานมากถึง 120 ล้านคน

## ในช่วงต้นปีหน้า หรือ ปี 2025 ที่ประเทศอินเดีย กำลังจะมีงานเทศกาลที่ยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลกนามว่า “มหากุมภเมลา” (Maha Kumbh Mela) ซึ่งจัดขึ้นทุกๆ 12 ปี โดยย้อนกลับไปในปี 2013 หรือเมื่อ 12 ปีก่อน มีบันทึกว่าตลอดสองเดือนที่จัดงานมีคนไปร่วมถึง 120 ล้านคน!



![](/media/2024/10/pexels-dibakar-roy-2432543-20269174.jpg)



## …นี่คือ “เทศกาล” ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอินเดียและของโลก ซึ่งชาวฮินดูทั้งมวลหลั่งไหลมาร่วมพิธี โดยไม่แบ่งแยกนิกายและความเชื่อ มันจึงเป็น “พื้นที่แห่งศรัทธาและจิตวิญญาณ” ของอินเดีย ซึ่งพวกเขาจะมาประกอบพิธีกรรมซับซ้อน และเข้มขลัง ซึ่งสืบทอดกันมานับพันๆ ปี จนได้รับสถานะเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้โดย UNESCO



![](/media/2024/10/Origins-of-Maha-Kumbh-Mela.webp)



## กุมภเมลา (Kumbh Mela) คืออะไร?


“กุมภเมลา” แปลว่า งานเทศกาลหม้อน้ำ โดย “กุมภะ” หมายถึง หม้อน้ำ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ทางโหราศาสตร์ ของราศีกุมภ์ ส่วน “เมลา” แปลว่าการชุมนุม การรวมตัวหรือหมายถึงเทศกาล



![Khumbha](/media/2024/10/Designer-39.webp)


กุมภเมลา เป็นเทศกาลทางจิตวิญญาณของอินเดียที่ยิ่งใหญ่ที่สุด และเป็นเทศกาลรวมตัวของมนุษย์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยเทศกาลนี้จัดเวียนทุกๆ 3 ปี ใน 4 เมือง คือ 
–**หริทวาร** ซึ่งมีแม่น้ำคงคาไหลผ่าน 
–**ประยาคราช** (หรืออัลลาหบาท ในปัจจุบัน) มี “ตริเวณีสังคัม” หรือน้ำศักดิ์สิทธิ์สามสายมารวมกัน ได้แก่ คงคา ยมุนา และสรัสวตี (ปัจจุบันไม่มีแม่น้ำสรัสวดีแล้ว แต่คนฮินดูบางส่วนเชื่อกันว่าเป็นน้ำใต้ดิน) 
–**อุชเชน** ซึ่งมีแม่น้ำศิประไหลผ่าน 
–**นาสิก** ซึ่งมีแม่น้ำโคทาวารีไหลผ่าน



![](/media/2024/10/Kumbh-Mela-in-India-Places.webp)


เทศกาลนี้จัดขึ้นทุกสิบสองปี ซึ่งเรียกอีกอย่างว่า “**ปูรณกุมภเมลา”** หรือ **กุมภเมลาสมบูรณ์** หมุนเวียนไปตามสถานที่จัดทั้งสี่เมือง หากระหว่างนั้น จะมี **“อรธกุมภเมลา”** หรือ **กุมภเมลาครึ่ง** ซึ่งจะจัดหกปีครั้ง


แต่เนื่องจากมีสี่สถานที่ จึงมักเกิดงานกุมภเมลาห่างกันประมาณสามปี และ “มหากุมภเมลา” คือ ปูรณกุมภเมลาจำนวนสิบสองครั้ง นั่นแปลว่ามหากุมภเมลาจะจัดขึ้นทุกๆ หนึ่งร้อยสี่สิบสี่ปี


เพื่อความเข้าใจได้โดยง่าย จึงเรียกงานทุกสิบสองปีว่า “มหากุมภเมลา” และเรียกงานทุกหกปีว่า “กุมภเมลา”



## ชาวฮินดูทำอะไรในงานกุมภเมลา?


เทศกาลกุมภเมลาเป็นเทศกาลแสวงบุญที่บรรดานักบวชสาธุ สันยาสี โยคี มุนี เดินทางเพื่อลงอาบน้ำในแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์เหล่านี้ โดยเชื่อว่า สายน้ำเหล่านี้จะสามารถจะชำระบาปได้ อันเป็นการหลุดพ้นจากวัฏจักรการเวียนว่ายตายเกิด…



![Snan](/media/2024/10/พิธีสนาน-1.jpg)


ส่วนชาวอินเดียทั่วไป กุมภเมลา ถือเป็นเทศกาลสำคัญที่ญาติพี่น้องและเพื่อนฝูงจะได้สวดมนต์ขอพรและเดินทางไปแสวงบุญร่วมกัน โดยต่างเต็มใจเผชิญความยากลำบากไม่ว่าจะเป็นการเบียดเสียดกับฝูงชน เสียงตะคอกของตำรวจนับพันนายคอยที่ดูแลความสงบเรียบร้อยภายในพิธี รวมถึงสภาพอากาศที่หนาวจัดในช่วงต้นปี เพื่อให้ได้เป็นส่วนหนึ่งของพิธีชำระล้างบาปในแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์



![Kumbha Mela lady](/media/2024/10/1667378900173.jpg)


นอกจากนี้ เทศกาลยังเป็นโอกาสสำคัญในการพบปะคุรุครูบาอาจารย์ใหญ่ๆ หลากหลายสำนักที่พำนักใน “อขาระ” (Akharas) หรือสํานักของนักบวชฮินดูกลุ่มต่าง ๆ ซึ่งในเทศกาลนี้แต่ละสํานักมีความเชื่อและหลักปฏิบัติแตกต่างกันจะมา “ออกร้าน” ให้ท่านแลกเปลี่ยนกับพวกเขา โดยท่านสามารถชมดูพิธีกรรม ขอพร ฟังเทศน์ฟังธรรม และเรียนรู้ด้านจิตวิญญาณไปด้วย


อีกทั้ง ภายในงานยังมีการอภิปรายทางศาสนาที่เรียกว่า “ประวจนะ”, การบวช, การแสดงดนตรีทางศาสนา บ้างก็ได้โอกาสทำบุญให้ทานอย่างขนานใหญ่แก่เหล่านักบวชและคนยาก รวมทั้งงานบริการที่เรียกว่า “เสวา”


คนกลุ่มหนึ่งที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง คือ “สาธุ” (Sadhu) นักบวชที่สละทางโลกเพื่ออุทิศตนแก่ชีวิตฝ่ายจิตวิญญาณ ซึ่งสาธุเหล่านี้บําเพ็ญเพียรอย่างเคร่งครัดทั้งทําสมาธิ โยคะ และพิธีกรรมอื่น ๆ ในแนวทางของสํานักตนเพื่อแสวงหาการหลุดพ้น



![](/media/2024/10/สาธุ.jpg)


การคงอยู่ของนักบวชเหล่านี้ แสดงถึงจิตวิญญาณของศาสนาแบบตะวันออก ที่ว่า “ทางหลุดพ้นมีได้หลากหลายและเป็นเรื่องเฉพาะตน” ซึ่งการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ ของความเชื่ออันมากมาย นับเป็นวัฒนธรรมอันวิเศษซึ่งอินเดียมอบแก่โลก


ไม่เพียงเท่านั้น ภายในงานยังมี “พิธียัชญะ” (Yajna) ที่ “ยัชญะศาลา” พิธีกรรมโบราณที่สืบมาจากยุคพระเวท (ประมาณ 3,500 – 2,500 ปีก่อน) โดยไม่ขาดตอน ซึ่งคนไทยเรียกพิธีนี้ว่า “ยัญ” (เป็นที่มาของคําว่า “บูชายัญ”)



![](/media/2024/10/Vishnu_Yagna_Kunda.jpg)


ชาวฮินดูมักประกอบพิธียัชญะด้วยการสวดมนต์และอธิษฐาน พร้อมทั้งการถวายธัญพืช เนยใส (Ghee) หรือ
สิ่งของอื่น ๆ ทิ้งลงในกองไฟศักดิ์สิทธิ์ เพื่อเป็นการแสดงความเคารพและขอพรต่อเทพเจ้า พิธีนี้มีบทบาทสําคัญเป็นพิธีกรรมแกนกลางของศาสนาฮินดู โดยปรากฏในงานสําคัญ เช่น งานแต่งงาน, งานบวงสรวงในชุมชน หรือเทวาลัย

นี่เองจึงทําให้เทศกาลกุมภเมลามีสถานะเป็น **มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ **โดยองค์การยูเนสโก ซึ่งมันไม่เพียงแค่ดึงดูดนักแสวงบุญ แต่ยังดึงดูดนักท่องเที่ยว ช่างภาพ และผู้ทําสารคดีจากทั่วโลก นับเป็นงานซึ่งแสดงถึง “จิตวิญญาณของอินเดีย” ได้อย่างดีที่สุดนั่นเอง…



## ตำนานของกุมภเมลา


ตามความเชื่อของศาสนาฮินดู เชื่อว่า ครั้นเมื่อเทพเจ้าและอสูรกวนเกษียรสมุทรจนได้สิ่งของต่างๆ แล้ว เทพธันวันตริ เจ้าแห่งแพทย์ อวตารของพระวิษณุ ก็ได้ทูน “กุมภะ” หรือหม้อน้ำอมฤตออกมาจากเกษียรสมุทร ซึ่งเป็นสิ่งที่ทั้งเหล่าเทวดาและอสูรล้วนปราถนา 



![](/media/2024/10/Sagar_mathan_corrected_version.jpg)


แต่ธันวันตริกลับอุ้มหม้ออมฤตหนีพวกอสูร เพื่อให้ฝ่ายเทวดาได้กินน้ำอมฤตแต่เพียงฝ่ายเดียว โดยองค์เทพเจ้าได้พักวางลงในสี่ตำบล คือ ประยาคราช หริทวาร นาสิก (ตรยัมพกะ) และอุชเชน จนทำให้ทั้งสี่เมืองนี้กลายเป็นเมืองศักดิ์สิทธิ์


ซึ่งนักวิชาการเห็นว่าการยกตำนานการกวนเกษียรมาเชื่อมโยงกับเทศกาลกุมภเมลาเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นในภายหลังมากๆ เพราะตามหลักฐานทางคัมภีร์ที่เล่าเรื่องเกี่ยวกับการกวนเกษียรสมุทร อย่างคัมภีร์ยุคพระเวท ( 500 ปี ก่อนคริสตศักราช) และคัมภีร์ปุราณะ ไม่ได้ปรากฏถึงเรื่องราวของการกวนเกษียรสมุทรที่สามารถเชื่อมโยงถึงเทศกาลกุมภเมลาไว้แต่อย่างใด



## ประวัติศาสตร์ของกุมภเมลา


เราไม่อาจทราบแน่ชัดว่า กุมภเมลามีอายุนานเท่าใดกันแน่ แต่ตามบันทึกของพระเสวียนจั้ง หรือพระถังซัมจั๋ง ซึ่งเดินทางเข้ามาในอินเดียเมื่อศตวรรษที่ 7 ได้กล่าวถึงเมืองประยาคราช เมืองศักดิ์สิทธิ์ของชาวฮินดูที่มีการประกอบพิธีกุมภเมลา และว่ากันว่า กุมภเมลาที่ประยาคราชนั้นเก่าแก่ที่สุด



![](/media/2024/10/45724155825_6c97533e1b_b.jpg)


แต่การกล่าวถึงการจาริกแสวงบุญเพื่ออาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ ณ เมืองประยาคราช นั้นเก่าแก่ไปมากกว่านั้น โดยมันไปปรากฏครั้งแรกในคัมภีร์ฤคเวท นอกจากนี้ การอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ยังปรากฏในคัมภีร์พระไตรปิฎก แสดงไว้ในวัตถูปมสูตร มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ มูลลปริยายวรรค ซึ่งพระพุทธเจ้าปฏิเสธการอาบน้ำเพื่อชำระล้างบาป


นอกจากนี้ รามจริยมนัส บทกวีแบบมหากาพย์ในภาษาอวาธี ประพันธ์โดยตุลสิทาส ในช่วงศตวรรษที่ 16 ได้มีการกล่าวถึงเทศกาลประจำปีที่เมืองประยาคราช เช่นเดียวกับ “ไอน์-อิ-อักบารี” (آئینِ اکبری: การบริหารของอักบาร์ ) บันทึกราชการของจักรวรรดิโมกุลสมัยจักรพรรดิอักบาร์ ที่มีการกล่าวถึงงานเทศกาลอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่เมืองประยาคราชเช่นกัน


หากความเชื่อทั่วไปของชาวฮินดู เชื่อว่า อาทิศังกราจารย์ ผู้เป็นยอดนักปราชญ์ศาสนาฮินดู ได้ดำริให้กุมภเมลาเป็นเทศกาลที่ทำให้เกิดการรวมตัวกันของนักบวชในนิกายต่างๆ ของศาสนาฮินดู



![](/media/2024/10/Raja_Ravi_Varma_-_Sankaracharya.jpg)


นอกจากนี้ อาทิศังกราจารย์ยังได้จัดตั้งกลุ่มนักบวช “อขาฒา” (akhara) หรือ “นาคสาธุ” ซึ่งเป็นชื่อของกลุ่มนิกายย่อยในบรรดาสิบนิกาย (ทศนามี) ของนักบวชที่อาทิศังกราจารย์รวบรวมขึ้นไว้ และยังเป็นชื่อกลุ่มสายสืบทอดการฝึกศิลปะป้องกันตัวของอินเดียด้วย


โดยนักบวชนาคสาธุจะมีการฝึกฝนทางจิตใจ และฝึกฝนทางร่างกาย จึงถูกจัดเข้าในพวก “อัสตรธารี” หรือนักบวชที่ถืออาวุธได้ พวกนาคสาธุจึงถือดาบหรือถือตรีศูลเพื่อปกป้องพวกนักบวชในหมู่คณะตนหรือชาวฮินดูโดยทั่วไปจากความเชื่ออื่นๆ โดยเฉพาะในยุคสุลต่านเดลีและจักรวรรดิโมกุล รวมไปถึงยุคอาณานิคมอังกฤษ



![](/media/2024/10/JW_020319_4275_uxga.jpg)


กระนั้นกุมภเมลาก็เป็นส่วนหนึ่งของความขัดแย้งระหว่างนิกาย จนมีผู้เสียชีวิตไปเป็นจำนวนมาก เช่น ในช่วงที่เปศวาปกครองรัฐมาราฐาอยู่นั้น นักบวชในไศวะนิกายและไวษณพนิกายปะทะกันในงานกุมภเมลาที่ตระยัมพกะ ผู้ปกครองเปศวาต้องระบุให้ไวษณวะนิกายลงอาบน้ำที่ท่ารามกุณฑ์ เมืองนาสิก ในขณะที่พวกไศวะลงอาบยังท่าตระยัมพกะตามเดิม



## กุมภเมลายุคอาณานิคม


ในยุคอาณานิคมอังกฤษ งานกุมภเมลาเริ่มมีนัยทางการเมือง โดยในปี 1861 และปี 1872 นิรมาลาสาธุพากันจาริกด้วยร่างกายเปล่าเปลือย เพื่อไปจัดงานกุมภเมลาที่เมืองนาสิก แต่ถูกยับยั้งโดยอังกฤษ เพราะละเมิดกฎเรื่องความสงบเรียบร้อยและกฎหมายห้ามเปลือยกายในที่สาธารณะ


กระนั้นเหล่าสาธุยังคงเดินหน้าจัดงานกุมภเมลาต่อไป… ทางอังกฤษจึงได้มีการจัดเก็บ “ภาษีแสวงบุญ” และภาษีการค้าที่เกิดขึ้นในช่วงเทศกาล รวมไปถึงความพยายามในการเผยแพร่ศาสนาคริสต์ภายในเทศกาล แต่ได้รับผลตอบรับที่น้อยนัก เมื่อเทียบกับจำนวนผู้เข้าร่วมเทศกาล


ต่อมา ทางอังกฤษที่ต้องการเอาใจชาวฮินดูก็ได้อำนวยความสะดวกในการจัดงานเทศกาลเพิ่มมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการจัดหาสิ่งของจำเป็น จัดสรรพื้นที่ค้าขายและที่พัก และช่วยเหลือด้านสาธารณสุข ซึ่งบางครั้ง ผู้เข้าร่วมเทศกาลมักมีปัญหาด้านสุขอนามัย แต่พวกเขายินดีที่จะสิ้นชีพในเทศกาลศักดิ์สิทธิ์ มากกว่าจะยอมทำตามทางการอังกฤษ



![](/media/2024/10/Haridwar_Kumbh_Mela_-_1850s.jpg)


อีกทั้ง เทศกาลกุมภเมลายังเป็นหนึ่งในเทศกาลที่มีการรวมตัวกันของชาวฮินดู เพื่อต่อต้านการปกครองของรัฐบาลอาณานิคม ที่พยายามมสนับสนุนมิชชันนารีคริสเตียนและเจ้าหน้าที่รัฐที่ปฏิบัติต่อพวกเขาอย่างไม่เป็นธรรม


โดยระหว่างการกบฏอินเดียในปี 1857 (พ.ศ. 2400) อังกฤษได้โจมตีสถานที่จัดงานกุมภเมลา และทำลายล้างพื้นที่เมืองประยาคราช และเมื่ออังกฤษกลับมาควบคุมพื้นที่ได้อีกครั้ง อังกฤษก็ได้ยึดพื้นที่จัดงานเป็นฐานทัพ จนทำให้เหล่าผู้แสวงบุญลุกขึ้นมาประท้วง ซึ่งกุมภเมลายังคงมีบทบาทสำคัญในการเคลื่อนไหวเพื่อเอกราชของอินเดียจนถึงปี 1947 โดยเป็นสถานที่ที่ชาวอินเดียและนักเคลื่อนไหวมารวมตัวกันอย่างมหาศาล


หลังจากปี 1947 อินเดียได้รับเอกราช รัฐบาลอินเดียและรัฐบาลท้องถิ่นก็ได้เข้ามีบทบาทหน้าที่ในการจัดการงานเทศกาลและจัดเตรียมโครงสร้างพื้นฐานสำหรับงานกุมภเมลา


ปัจจุบันกุมภเมลาคืออภิมหาเทศกาลที่ดึงดูดผู้คนจำนวนมหาศาล ทั้งนักแสวงบุญและนักท่องเที่ยว ซึ่งจำนวนเม็ดเงินที่สะพัดอย่างมากมาย ไม่ใช่งานของฝ่ายศาสนาเพียงอย่างเดียวแต่มีหน่วยงานราชการและหลายองค์กรเข้าไปจัดการในส่วนต่างๆ


ความมีชีวิตชีวาและพื้นที่ของความหลากหลายที่ “จริง” โดยไม่ต้องไปปรุงแต่งเพื่อโชว์นักท่องเที่ยวนี่เอง ยิ่งทำให้กุมภเมลาดึงดูดผู้คนมากขึ้นทุกๆ ปี



![](/media/2024/10/Facts-of-Kumbh-Mela.jpg)


**ทาง The Wild Chronicles จึงได้จัดทริปสุดพิเศษสำหรับเดินทางไปร่วมเทศกาล “มหากุมภเมลา” ซึ่งรอช้าไม่ได้! เพราะสิบสองปีมีเพียงรอบเดียวเท่านั้น! ออกเดินทางวันที่ 10 – 17 กุมภาพันธ์ 2025! ซึ่งเราจะพาท่านไปพบกับบรรยากาศแห่ง “จิตวิญญาณ” โดยเข้าพักในเต็นท์กลางพิธี เพื่อสัมผัสแลกเปลี่ยนกับบรรดาผู้ศักดิ์สิทธิ์จากนิกายต่างๆ นี้ถึงสองคืน **



![](/media/2024/10/kum-web.jpg)


**ทัวร์ของเรายังคงคอนเซ็ปต์ “ทัวร์ดีมีของสำหรับนักผจญภัยที่ไม่ธรรมดา” แถมด้วย “กินหรูอยู่สบาย” นอนโรงแรมระดับที่ดีที่สุดในทุกเมืองที่ไป**



## …มันคือ “เอกภาพ” ท่ามกลางความแตกต่าง



## …มันคือ “การบำเพ็ญเพียร” เพื่อแสวงหาตนเอง



## …มันคือ “สัจจะแห่งการหลุดพ้น” ซึ่งมีได้หลากหลาย



## มีคำกล่าวว่าชมพูทวีปส่งมอบสันติภาพเป็นของขวัญอันล้ำค่าให้แก่มวลมนุษย์


**มันจะเป็นการเดินทางสู่ดินแดนแห่งความเชื่อ …ซึ่งอาจสามารถสะท้อน “จิตวิญญาณ” ของท่านเองก็ได้**


รับประสบการณ์ที่แตกต่าง และสัมผัสบรรยากาศแบบใหม่ที่อาจไม่เคยลิ้มลอง หากท่านใดสนใจขอโปรแกรม สามารถติดต่อได้ทาง inbox หรือแอด LINE OA ได้ที่ @thewildchronicles (พิมพ์ @ ด้านหน้า) และพิมพ์ว่า “สนใจทัวร์มหากุมภเมลา” ได้เลยนะครับ หรือกดปุ่ม “จองทัวร์” ได้เลยครับ


[กดจองทัวร์!](/tours/kumbh-mela)


[Ad LineOA The Wild Chronicle](https://page.line.me/020lkciz?openQrModal=true)


[## Blog สามารถอ่านบทความต่างๆ ได้ที่นี่ Click Here](/category/blog/)


[## The Wild Chronicles - ประวัติศาสตร์ ข่าวต่างประเทศ ท่องเที่ยวที่แปลก กดติดตามแฟนเพจของเราได้ที่นี่นะครับ Click Here](https://www.facebook.com/pongsorn.bhumiwat)